De ecologische crisis confronteert ons bijna dagelijks met slecht nieuws. De opwarming van de aarde is er één, maar inmiddels zijn zes van de negen cruciale planetaire grenzen overschreden; de stikstofkringloop is verstoord, biodiversiteit neemt af, de oceanen verzurgen, de bodem erodeert, schoon water is schaars.
Hoe moeten we daar als christenen op reageren? Wat vraagt Jezus van ons in een wereld in ecologische crisis?
Machteloos, boos of gelukkig
Om ons heen zien we verschillende reacties:
- Sommige mensen volgen geen nieuws meer. Het slechte nieuws is gewoon te deprimerend. De hele ecologische crisis geeft zo’n sterk gevoel van machteloosheid dat ze er ver weg van blijven.[1]
- En er zijn mensen die in de actiemodus schieten. Ze zijn heel bezig met minder vlees eten, minder vliegen, korter douchen. Of met demonstreren. Van binnen zijn deze mensen vaak bang is mijn indruk, of woedend op wie niet zo hard loopt als zij.
Maar beide ademen niet de Geest van Jezus. We hoeven ons niet machteloos te voelen, en ook niet vol opgekropte woede.
Jezus heeft het over gelukkig zijn. Daar begint de Bergrede, zijn centrale toespraak mee. Volgens Jezus is het mogelijk om gelukkig te zijn. Toen, daar, onder Romeinse overheersing. Maar ook nu, midden in een ecologische crisis.
“We zitten midden in de grootste uitstervingsgolf in 16 miljoen jaar tijd. We stevenen af op een afgrond. Corona zette ons even stil, maar intussen doen we er alles aan om de groeimachine weer op gang te krijgen. We kennen geen grenzen. (…) We willen heer en meester zijn over de aarde, we bouwen een globaliseringsmachine die de hele wereld kaalvreet, die de oceanen volstopt met plastic en steden vult met miljonairs en tentenkampen. De enige uitweg bestaat uit nederigheid. Overgave aan de Schepper.”
(Paul Kingsnorth, geciteerd door Laurens in deze toespraak)
Ik hoor er bij
De weg van Jezus begint bij genade.
Ik ben geliefd. Aan de poort van de hemel wordt geen klimaatpas gescand😊. (Misschien zegt het vooral wat over mij, maar op gevoelsniveau was ik dat bijna gaan geloven.)
In een samenleving van shamen en cancelen, van toenemende polarisatie, roept Jezus een groep bijeen die elkaar nooit zou uitkiezen en maakt ze tot een nieuwe familie. “Gelukkig zijn jullie, want voor jullie is het Koninkrijk van God. (5:3)”
Kijk, dit is je broer, dit is je zus. Kijk maar even links en rechts; jij hoort er bij, en evengoed hoort zij er bij, en hij. En hij, en hij, en zij. En zij ook. Hij ook?? Ja, hij ook.
Je hoort er bij.
God wil jou gebruiken
Het eerstvolgende dat Jezus zegt tegen die groep mensen zegt als hij ze gelukkig heeft geprezen is (5:13-16):
Jullie zijn het zout van de aarde. (…)
Jullie zijn het licht in de wereld.
Niet omdat die mensen van zichzelf nou zo goed zijn, want dat zijn veel van hen nou juist niet. Het zijn onder andere de “armen” van Geest, die in geestelijk opzicht bepaald niet uitblinken. Maar toch: jullie zijn het licht van de wereld, nu, vanaf dit moment, omdat het Koninkrijk in jullie leven is gekomen.
Wij mogen deel van de oplossing zijn. God wil jou gebruiken om een zegen te zijn voor de wereld. Op het moment dat je hart is opengegaan voor Jezus ontvang je de Geest en verandert er iets in je. De zonde is er nog wel, maar het diepste in je is nu nieuw gemaakt. Je diepste verlangen is nu te leven vanuit diepe harmonie met God en mensen en de hele schepping. Je bent opnieuw geboren.
Vertrouw: Jezus gaat me, langzaam maar zeker, deel maken van de oplossing.
Het komt goed!
En als we dan nog wat verder lezen in de Bergrede stuiten we op een soort refrein:
“Maak je geen zorgen” (Matteüs 6 v25, v27, v28, 31, v34).
God zorgt voor je. God voedt de vogels en hij kleedt de bloemen aan, zegt Jezus, dus zorgt hij zeker ook voor mensen. God zorgt voor jou, en dus ook voor anderen, en ook voor de hele wereld.
Hoe, in hemelsnaam, kun je je in onze wereld geen zorgen maken?
Het klinkt bizar. Toch moeten we nooit denken dat Jezus naïef was, een soort hippie-wereldverbeteraar – lief, maar bepaald geen realistisch denker. Nee! Jezus doorzag meer dan wie ook hoe de wereld werkelijk in elkaar zit, hij zag scherper dan wie ook wat de issues waren en wat er moest gebeuren. Hij voorzag in zijn tijd dat Jeruzalem verwoest zou worden, hij wist dat hij zélf een gruwelijke dood moest sterven. Hij keek het beest recht in de bek en zei toch: maak je geen zorgen.
Waar loopt de geschiedenis op uit? Wie zal zeggen hoe erg het wordt? “Niet alleen onze manier van leven is gedoemd, ook wijzelf zullen uiteindelijk uitsterven”, zeggen sommigen. Misschien wel… Misschien stevenen we echt af op de afgrond, vernietigen we de planeet en onszelf erbij, jagen we alles en iedereen de dood in.
Dood. Vernietiging. Eind. Jezus wist er van. Maar ook van opstanding, herstel, nieuw leven. Maak je geen zorgen, deze wereld is een compleet veilige plek, want al moeten we door de dood heen; Hij laat nooit los wat zijn hand eenmaal begon. Hij laat ons nooit los.
Actie!?
Laatst in het Nederlands Dagblad: hoogopgeleiden praten veel over duurzaamheid, maar doen uiteindelijk weinig.
Er moet wel wat gebeuren, toch?!
Zeker! Daarover gaan de andere toespraken van de Live it! 2024.
Maar dat doen we vanuit een specifiek christelijke houding, die ik heb geschetst: (1) Je bent geliefd. En hij en zij ook. We zijn familie. Weg met boosheid en wrok. (2) Jezus gaat je veranderen, vertrouw op Hem. Weg met machteloosheid. (3) Het komt goed. Weg met angst.
De basis is: vreugde, geluk, ontspanning. Het Koninkrijk komt, en we kennen de Koning!
Van daaruit komen we in beweging. En dat begint steeds met één centrale opdracht: overgave.
Jezus weet veel beter wat goed is dan wij zelf. In elke tijd heeft Jezus zijn leerlingen geleid. En dat doet hij ook nu. Ook in hoe we moeten reageren op de ecologische crisis. Daarom: overgave.
Overgave betekent: alles in open handen durven houden.
“Heer hier ben ik, zeg maar wat ik moet doen.”
Bij wat ik koop. Bij wat ik eet. “Heer, hier ben ik.”
Bij wat ik studeer en wat voor werk ik zoek. “Heer, hier ben ik.”
Bij hoe ik mijn tijd besteed, en omga met technologie. “Heer, hier ben ik.”
Bij wie mijn vrienden moeten zijn en wie niet. “Heer, hier ben ik.”
Dit is een toespraak op Live it! 2023 bij fragmenten uit de Bergrede in Matteüs 4-6:
23 En Jezus trok rond in heel Galilea, gaf onderwijs in hun synagogen en predikte het Evangelie van het Koninkrijk, en Hij genas elke ziekte en elke kwaal onder het volk.
24 En het gerucht over Hem verspreidde zich over heel Syrië; en zij brachten bij Hem allen die er slecht aan toe waren en door allerlei ziekten en pijnen bevangen waren, en die door demonen bezeten waren, en maanzieken en verlamden; en Hij genas hen.
25 En grote menigten volgden Hem, uit Galilea en Dekapolis, uit Jeruzalem en Judea, en van over de Jordaan.(…)
5 Toen Jezus de menigte zag, ging Hij de berg op, en nadat Hij was gaan zitten, kwamen Zijn discipelen bij Hem.
2 En Hij opende Zijn mond en onderwees hen. Hij zei:
3 Zalig zijn de armen van geest, want van hen is het Koninkrijk der hemelen.
4 Zalig zijn zij die treuren, want zij zullen vertroost worden.(…)
13 U bent het zout van de aarde; (…) 14 U bent het licht van de wereld. Een stad die boven op een berg ligt, kan niet verborgen zijn.
(…)
19 Verzamel geen schatten voor u op de aarde, waar mot en roest ze verderven, en waar dieven inbreken en stelen;
20 maar verzamel schatten voor u in de hemel, waar geen mot of roest ze verderft, en waar dieven niet inbreken of stelen;
21 want waar uw schat is, daar zal ook uw hart zijn.
—–
[1] “Uit een onderzoek van Milieudefensie Jong, onder jongeren tussen 16 en 30 jaar, blijkt dat één op de drie zich machteloos voelt. Een kwart vermijdt daarom nieuws over dit onderwerp.“ https://dekleurvangeld.nl/artikelen/2024/portret-klimaatoptimist-maartje-bregman?utm_source=&utm_medium=email&utm_term=&utm_content=Lees-haar-verhaal&utm_campaign=240413-ezine-particulier
